Sioe ddramatig yn dod â Chymru’r deunawfed ganrif yn fyw

Mr Bulkeley DayMorladron, ymladd ceiliogod, cystadleuaeth pêl-droed anystywallt, roedd gan fywyd yn y ddeunawfed ganrif ei rialtwch a’i anturiaethau, sialensiau a dathliadau.
Mae cynhyrchiad drama newydd; Mr Bulkeley o’r Brynddu gan Gwmni Pendraw, sy’n teithio gogledd Cymru yn yr wythnosau nesaf ( gweler tudalen Manylion y Daith) wedi ei hysbrydoli gan ddyddiadur sydd yn dod a’r cyfnod yn fyw yn ei holl ddrama.
Cynigiodd dyddiaduron a ysgrifennwyd gan William Bulkeley, sgweier Y Brynddu, Llanfechell, Ynys Môn rhwng 1734-1760 y deunydd delfrydol ar gyfer cynhyrchiad cyntaf cwmni drama newydd, Cwmni Pendraw, sydd wedi’i sefydlu er mwyn creu profiadau theatraidd sydd yn cyfuno themâu hanesyddol a gwyddonol.
Mae’r cast bychan ac amryddawn yn arwain y gynulleidfa drwy uchafbwyntiau ac isel bwyntiau bywyd William Bulkeley, gan symud rhwng cymeriadau a’i thywys o’i gartref yn Y Brynddu, i Lys Biwmares, i Ddulyn, Llundain a’r Eidal. Arweinir y gynulleidfa drwy’r cyfan gan ddarlleniadau o’r dyddiaduron, a ysgrifennwyd yn Saesneg, golygfeydd dramatig a cherddoriaeth o’r cyfnod ac a nodwyd yn y dyddiaduron.
Meddai dramodydd y darn, yr actor a chyfarwyddwr, Wyn Bowen Harries:
“Pan ddarllenais ddyddiaduron William Bulkeley yn archif Prifysgol Bangor, roedd y cyfan yn ymddangos fel drama, yn wir mae digon o ddrama ar gyfer opera sebon ym mywyd yr hen William Bulkeley. Er ei fod yn un o’r bonedd, mae ei fywyd yn galed ac yn llawn drama: mae’n rhaid iddo ddelio gyda’r hyn sy’n digwydd yn sgil carwriaeth ei ferch gyda dihiryn o forleidr, mae ei fab, sydd i fod yn astudio yn yr ‘Inns of Court’ yn Llundain, yn gwario’n ofer o’i lwfans, tra bod ei fam yn cael ei sathru gan wartheg a chael ysgol yn disgyn arni. Yn ei ddyddiaduron mae William Bulkeley hefyd yn cofnodi rhai o’r cymeriadau, yr arferion a’r bywyd bob dydd o’i gwmpas. Mae’n nodi’r cyfiawnder bras sy’n cael ei bennu gan y Barnwr yn Llys Biwmares, ac yn sylwi ar safon wael pregeth person y plwyf.”
Dyma ysgrifennodd Manon Wyn Williams yn Barn am berfformiad cyntaf Mr Bulkeley o’r Brynddu dis Medi diwethaf, i ddathlu lansio’r dyddiaduron a thrawsgrifiad ar-lein: “cafwyd perfformiadau tan gamp gan yr actorion sef Wyn ei hun, (Bowen Harries), Rhodri Siôn a Manon Wilkinson…”
Roedd gan Heledd Lewis Jones Pennaeth Drama Ysgol Syr Thomas Jones hyn i ddweud am y perfformiad o Mr Bulkeley o’r Brynddu: “Mae’r disgyblion Drama yn parhau i sôn am y perfformiad welsant yn Llanfechell. …Roedd yr awyrgylch grëwyd a’r perfformiad gan y cast bychan talentog, wir yn effeithiol….Crëwyd cymeriadau credadwy ble gallwyd uniaethu â nhw gan y cast amryddawn hwn ac roedd y gynulleidfa wedi eu bachu! Roedd y gerddoriaeth benodol i’r cyfnod hefyd yn ychwanegu i’r perfformiad yn ei gyfanwaith.”
Noddir y perfformiadau sydd yn addas i gynulleidfa dros 11 oed gan Gyngor Sir Ynys Môn, Cynllun Noson Allan, Cyngor Celfyddydau Cymru, Cymdeithas Edward Llwyd/Llen Natur, MagnoxSDF a Chonsortiwm Newid Hinsawdd Cymru.

Cwmni theatr newydd yn paratoi ar gyfer eu cynhyrchiad cyntaf

Mr Bulkeley DayBydd cwmni theatr newydd yn teithio gogledd Cymru efo’u cynhyrchiad cyntaf yn y Flwyddyn Newydd.

Mae Cwmni Pendraw wedi ei greu gan yr actor profiadol ac adnabyddus, Wyn Bowen Harries (Rownd a Rownd, Coronation Street, Pobol y Cwm, Tipyn o Stad) er mwyn cynhyrchu perfformiadau theatraidd sy’n cyfuno themâu hanesyddol a gwyddonol.

Mae cynhyrchiad cyntaf Cwmni Pendraw: Mr Bulkeley o’r Brynddu, yn llwyddo i wneud hyn i’r dim, gan ddefnyddio dyddiaduron William Bulkeley, sgweier a fu’n byw ar Ynys Môn yn y 18fed ganrif, fel ysbrydoliaeth. Mae digon o ddrama i lenwi opera sebon ynddynt, yn ogystal â digwyddiadau sy’n dangos bywyd cymdeithasol ynghyd ag ansicrwydd bywyd yng Nghymru yn y cyfnod.

Wrth sôn am ddyfodiad cwmni theatr newydd yng Nghymru, dywedodd Manon Williams, darlithydd sgriptio efo’r Coleg Cymraeg Cenedlaethol ym Mhrifysgol Bangor ac un sy’n ysgrifennu i Barn:

“Mae’n galonogol gweld cwmni newydd yn cael ei greu i ddarparu theatr fyw yng Nghymru, ac yn enwedig i weld cwmni sy’n arbenigo mewn creu sioeau newydd sydd am archwilio themâu hanesyddol a gwyddonol. Mae hyn yn adlewyrchu’n dda ar ddiwylliant bywiog ac egnïol a’r cariad at theatr fyw sydd gennym yng Nghymru.”

Bydd Cwmni Pendraw yn mynd a’r cynhyrchiad dwyieithog, Mr Bulkeley o’r Brynddu, at gymunedau o Gaergybi i’r Wyddgrug rhwng diwedd Ionawr a chanol Chwefror, ac mae’r cynhyrchiad wedi ei groesawu’n wresog.

“Rydym wedi derbyn croeso i berfformio mewn sawl theatr a chanolfan, neuadd pentref ac ysgol ac wedi derbyn cryn ddiddordeb mewn llwyfannu’r cynhyrchiad,” meddai Wyn Bowen Harries.

“Perfformiwyd y sioe am y tro cyntaf i ddathlu cyhoeddi Dyddiaduron William Bulkeley a’u trawsgrifiadau ar-lein yn yr hydref pan dderbyniodd y perfformiad ymateb gwresog. Gan fod y perfformiad yn ddwyieithog rydym yn gobeithio y bydd o ddiddordeb i Gymry Cymraeg a dysgwyr, ynghyd ac unrhyw un sydd â diddordeb mewn hanes a diwylliant a thraddodiadau Cymru.”

Roedd disgyblion ysgol ymysg y rhai cyntaf a welodd y perfformiad yn Y Brynddu, cartref William Bulkeley, yn Llanfechell.  Meddai Heledd Lewis Jones, Pennaeth Drama Ysgol Syr Thomas Jones:
“Mae’r disgyblion Drama yn parhau i sôn am y perfformiad welsant yn Llanfechell. …Roedd yr awyrgylch a grëwyd a’r perfformiad gan y cast bychan talentog, wir yn effeithiol….Crëwyd cymeriadau credadwy ble gallwyd uniaethu â nhw gan y cast amryddawn hwn ac roedd y gynulleidfa wedi eu bachu! Roedd y gerddoriaeth benodol i’r cyfnod hefyd yn ychwanegu i’r perfformiad yn ei gyfanwaith.

Mae’r ddrama’n addas i Gymry Cymraeg a dysgwyr ac awgrymir ei bod yn addas ar gyfer cynulleidfa dros 11 oed. Mae taith Mr Bulkeley o’r Brynddu yn cychwyn ar 27 Ionawr ac yn dod i ben ar 14 Chwefror. Ceir y manylion llawn ar wefan cwmnipendraw.com

Blwyddyn Newydd Dda!

Cwmni Pendraw (Pendraw theatre Co.) :  Blwyddyn newydd Dda – Happy New Year.

William Bulkeley : March 31st : “Here the year 1751 must End: Because by an Act of Parliament pass’d in April last for regulateing the comencement of the year, & correcting the Callender — there are among otherthings enacted, that ye old Computation of the year by which it begins on March 25 is not to be made use of throughout all the British Dominions after December 31, 1751 but January 1, next following is to be reckoned the first day of the year 1752 ; and every year for the future to begin on January 1 instead of March 25, and the days of each Month after January 1, 1752, are to go on in ye same order as usuall, till September 2, in the Said year inclusive – but the Naturall day next following the Said September 2d. 1752, instead of the third is to be call’d the 14th. of September omitting onely for that time the intermediate days of the present Callendar, and the severall natural days that shall follow the said 14th. of September are to be reckoned forward in numeral order as usuall, and so on continually and is most confusing for all common people and gentlemen!”

‘Mr Bulkeley o’r Brynddu’ ar daith Ionawr 27 – Chwefror 14  (On Tour Jan 27th – Feb 14th cwmnipendraw.com for more info.)

BYDD CWMNI PENDRAW YN CYCHWYN YMARFER AR IONAWR 5ed 2015 AR GYFER TAITH THEATRAU A CHANOLFANNAU GOGLEDD CYMRU O IONAWR 27ain i CHWEFROR 14eg.

Gweler tudalen MANYLION Y DAITH am leoliadau, dyddiadau ac amseroedd y perfformiad.

Yn y cyfamser dyma flas o rhagwelediad o’r ddrama a welwyd ynng nghyffiniau cartref William Bulkeley sef Y Brynddu, Llanfechell, Gogledd Môn.

Cwmni Pendraw yn cyflwyno ‘Mr Bulkeley o’r Brynddu’.

Roedd William Bulkeley (1691-1760) yn byw yn y Brynddu, Llanfechell sydd o fewn tafliad carreg i atomfa’r  Wylfa. Mae ei dyddiaduron bellach i’w gweld yn archifdy Prifysgol Bangor ac ar hyn o bryd maent yn cael eu trawsgrifio i ffurf ddigidol.

Screen Shot 2014-11-17 at 23.18.26

Mae dyddiaduron William Bulkeley â oedd yn sgweiar ac Ustus Heddwch yn rhoi darlun gwych i ni o fywyd cefn gwlad ynghyd a bywyd bonheddwyr Môn yng nghanol y 18ed ganrif. Mae hefyd yn nodi’r tywydd bob dydd y bu’n sgrifennu, sy’n record amrhisiadwy o hinsawdd y dydd. Mae hyn wedi codi diddordeb gwyddonwyr newid hinsawdd heddiw ac mae cryn weithgaredd ar y gweill i geisio cyfateb record William Bulkeley gyda mesuriadau hinsoddol heddiw.

Cafodd ddyddiaduron William Bulkeley (1691-1760) eu lawnsio’n ddigidol yn y Brynddu, sef cartref yr Athro Robin Grove-White sydd yn ddisgynydd uniongyrchol i William Bulkeley ar Fore Gwener, Medi 19ed ar gyfer disgyblion blynyddoedd 11-13, ac hefyd ar Ddydd Sadwrn Medi 20ed ar gyfer y cyhoedd.

Screen Shot 2014-11-17 at 23.18.40

Achlusur cwbl ddwyieithog oedd hi gan fod y dyddiaduron yn Saesneg, rhannau o’r ddrama yn Gymraeg a chyflwyniad dwyieithog gan C3W ar fore Gwener.

Trefn ‘Diwrnod William Bulkeley’ yn y Brynddu, Llanfechell oedd :

Dydd Gwener Medi 19ed :

  • 45am Cyflwyniad gan Robin Grove White am hanes a bywyd William Bulkeley
  • 00am Dechrau’r ddrama ‘Mr Bulkeley o’r Brynddu’gan Wyn Bowen Harries tu allan i’r Ty gan ddilyn hyn gyda darlleniad a chaneuon ar ffurf ‘promenâd’ yn dilyn hoel traed William Bulkeley drwy’r ardd ysblenydd ac ar draws y cae (tua 5 i 10 munud o gerdded) i Eglwys Llanfechell lle gwelwyd gweddill y ddrama.
  • 00 Croesi’r ffordd i Festri Capel Libanus am baned a chyflwyniad gan grwp amgylcheddol C3W am bwysigrwydd astudiaeth o ddyddiaduron a data hanesyddol fel rhai WB i ddealltwriaeth o newid hinsawdd heddiw. Roedd hyn o dan ofal Yr Athro Sarah Davies o Brifysgol Aberystwyth.
  • Lawnsiad y dyddiaduron arlein gan arweinydd y prosiect, Duncan Brown o Llên Natur a’r trawsgrifiwr Sue Walton. Cwestiynnau?12.00 Gorffen

Roedd yr un patrwm yn dilyn ar brynhawn Sadwrn Medi 20ed yn dechrau am 2.00pm

Yr actorion oedd Wyn Bowen Harries, Rhodri Sion, Manon Wilkinson

Y gerddoriaeth gan Stephen Rees a Huw Roberts.

Ma lluniau a fideo byr o’r diwrnod gan Vince Jones o C3W i’w weld ar y wefan:

http://c3wales.org/thematic_clusters/human_dimension/18th-century-diaries-give-insight-to-past-climate/